Σας έχει τύχει να νομίζετε ότι το smartphone (tablet ή laptop) σας έχει υποβαθμιστεί λειτουργικά, με την πάροδο του χρόνου; Αυτό που βιώνετε δεν είναι μια υποκειμενική εντύπωση, αλλά μια συνειδητή στρατηγική επιλογή των κατασκευαστών, που σταδιακά «υπονομεύουν» την απόδοση του hardware που έχουμε ακριβοπληρώσει.
Η μεθοδευμένη «σκουπιδοποίηση» προϊόντων & υπηρεσιών
Πρόσφατα, το Νορβηγικό Συμβούλιο Καταναλωτών (Forbrukerrådet) αποφάσισε να ηγηθεί μιας πανευρωπαϊκής προσπάθειας, για την αναχαίτιση αυτής της πρακτικής.
Τι είναι το Enshittification
Το φαινόμενο, που έχει επικρατήσει να ονομάζεται «Enshittification» (ελεύθερα μεταφρασμένο ως «σκουπιδοποίηση»), αφορά τη σταδιακή υποβάθμιση μιας υπηρεσίας ή ενός προϊόντος που προκαλείται από τη μείωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, με μοναδικό σκοπό τη μεγιστοποίηση του κέρδους.
Στο άρθρο αυτό θα εστιάσουμε στο «Enshittification» των συσκευών μας
Αγοράζουμε ένα κορυφαίο smartphone, το οποίο έπειτα από καιρό και μετά από κάποια «απαραίτητα» updates του λογισμικού του, αρχίζει να παρουσιάζει καθυστερήσεις και διάφορες δυσλειτουργίες. Δεν πρόκειται για σύμπτωση, αλλά για μια μεθοδευμένη υποβάθμιση που, μακροπρόθεσμα, μας ωθεί στην αγορά του επόμενου μοντέλου.
Ο όρος «Enshittification» επινοήθηκε το 2022, από τον Καναδό συγγραφέα και ακτιβιστή Cory Doctorow, για να περιγράψει έναν συγκεκριμένο κύκλο ζωής υπηρεσιών και συσκευών.
Hardware με συνδρομή
Μία από τις πιο εξοργιστικές πλευρές και εκδοχές του «Enshittification» είναι η μετατροπή βασικών λειτουργιών του hardware σε συνδρομητικά πακέτα. Μπορεί να φαντάζει παράξενο σήμερα, αλλά αργά και σταθερά βαδίζουμε σε αυτό το μοντέλο.
Φανταστείτε το μέλλον ως εξής…
- Να έχετε αγοράσει ένα tablet με εξαιρετική οθόνη, αλλά να πρέπει να πληρώνετε μηνιαίο τίμημα για να ξεκλειδώσετε την πλήρη ανάλυσή της.
- Το παράδειγμα της αυτοκινητοβιομηχανίας είναι επίσης χαρακτηριστικό: Καταναλωτής αγοράζει ένα ακριβό όχημα, αλλά καλείται να πληρώνει μηνιαίο τίμημα ώστε να ενεργοποιήσει τη θέρμανση στα καθίσματα ή τη χρήση ειδικών λειτουργιών του ραδιοφώνου του.
Αυτή η τακτική ακυρώνει την έννοια της ιδιοκτησίας. Ο χρήστης δεν κατέχει πλέον τη συσκευή του, αλλά την «ενοικιάζει» από την κατασκευάστρια εταιρεία, η οποία μπορεί ανά πάσα στιγμή να περιορίσει ή να αναβαθμίσει τη λειτουργικότητά της, μέσω firmware update.
Breaking Free – Right to Repair
Η Νορβηγική έκθεση «Breaking Free: Pathways to a fair technological future» εστιάζει στην ανάγκη το hardware να παραμένει λειτουργικό και επισκευάσιμο. Επίσης επισημαίνει ότι οι εταιρείες χρησιμοποιούν το λογισμικό, μέσω αναβαθμίσεων, ως «όπλο» για να αχρηστεύουν το hardware.
Η απαίτηση για καθολική εφαρμογή του «Right to Repair» είναι η μόνη ασπίδα απέναντι στην προσπάθεια των εταιρειών να ελέγχουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων τους, ακόμα και μετά την πώληση.
Η έκθεση «Breaking Free» δείχνει πώς το φαινόμενο επηρεάζει τόσο τους καταναλωτές όσο και την κοινωνία γενικότερα
Στην έκθεση «Breaking Free», επισημαίνεται επίσης χαρακτηριστικά ότι έξυπνες τηλεοράσεις συλλέγουν δεδομένα και μετατρέπονται σε διαφημιστικές πινακίδες, εντός του σπιτιού μας, χωρίς συγκατάθεση.
Η πραγματικότητα που βιώνουμε σε ένα video
Μέσα από ένα καυστικό video με τίτλο «A Day in the Life of an Ensh*ttificator», το Νορβηγικό Συμβούλιο Καταναλωτών αποδομεί τις γνώριμες πρακτικές της βιομηχανίας.
Ο πρωταγωνιστής, υποδυόμενος έναν επαγγελματία που η δουλειά του είναι «να παίρνει πράγματα που λειτουργούν τέλεια και να τα κάνει χειρότερα», περιγράφει με κυνισμό την πραγματικότητα που βιώνουμε.
Το video θίγει επίσης το σοβαρό ζήτημα της εξαγοράς ανταγωνιστών, με μοναδικό σκοπό το κλείσιμό τους. Ώστε οι καταναλωτές να μην έχουν καμία εναλλακτική επιλογή, παρά να παραμείνουν εγκλωβισμένοι σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.