Η εποχή της αδιάκοπης συνδεσιμότητας, στο διαδίκτυο και ειδικότερα στα social media, έχει μεταμορφώσει τον τρόπο που καταναλώνουμε πληροφορίες. Αν και η πρόσβαση στη γνώση είναι πλέον άμεση, έχει αναδυθεί και ένα φαινόμενο που «δηλητηριάζει» σιγά-σιγά την ψυχική μας υγεία.
Μια σύγχρονη παγίδα, που απαιτεί συνειδητή προσπάθεια
για να την αποφύγουμε
Παρατίθενται τα ευρήματα έρευνας, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Experimental Psychology».
Πώς μας αιχμαλωτίζει το Doomsurfing
Ο όρος «Doomscrolling» περιγράφει την τάση να συνεχίζουμε να σκρολάρουμε ασταμάτητα στις ειδήσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας αρνητικές, δυσάρεστες ή ακόμα και καταστροφικές πληροφορίες. Ακόμα κι αν υποσυνείδητα γνωρίζουμε ότι αυτό μας κάνει κακό.
Το «Doomscrolling» ή αλλιώς «Doomsurfing», είναι η πράξη της υπερβολικής έκθεσης σε αρνητικές ειδησεογραφικές πληροφορίες, συνήθως μέσω του smartphone μας, συχνά πριν τον ύπνο ή σε στιγμές που θα έπρεπε να χαλαρώνουμε.
Δεν πρόκειται για μια απλή ενημέρωση, αλλά για μια σχεδόν καταναγκαστική συμπεριφορά που μπορεί να διαρκέσει αρκετή ώρα, αφήνοντάς μας με αυξημένο άγχος, φόβο και μια γενική αίσθηση απαισιοδοξίας.
Υπάρχουν διάφοροι «ψυχολογικοί μηχανισμοί» που εξηγούν αυτή την παράδοξη έλξη προς την αρνητικότητα
Ένας από αυτούς είναι η «γνωστική μεροληψία της αρνητικότητας» ή αλλιώς «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias). Μια ενστικτώδης τάση του ανθρώπινου εγκεφάλου να δίνει μεγαλύτερη προσοχή και βαρύτητα στα αρνητικά ερεθίσματα σε σχέση με τα θετικά.
Αυτή η μεροληψία μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ανάλυση και ανησυχία.
Η ανάγκη για έλεγχο
Ένας άλλος παράγοντας είναι η «ανάγκη για έλεγχο». Όταν αντιμετωπίζουμε αβέβαιες καταστάσεις, όπως μια πανδημία ή μια οικονομική κρίση, νιώθουμε την ανάγκη να συλλέξουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Με την ελπίδα ότι έτσι θα αποκτήσουμε κάποιο επίπεδο ελέγχου ή θα μπορέσουμε να προετοιμαστούμε για το χειρότερο.
Ωστόσο, η υπερφόρτωση με αρνητικά δεδομένα έχει συχνά το αντίθετο αποτέλεσμα, αυξάνοντας την αίσθηση αδυναμίας. Η «ανάγκη να γνωρίζουμε» μπορεί να μετατραπεί σε έναν φαύλο κύκλο ατελείωτης αναζήτησης, καθώς κάθε νέα πληροφορία οδηγεί σε περισσότερες ερωτήσεις και λιγότερες απαντήσεις.
Το infinite scrolling και οι αλγόριθμοι
Επιπλέον, ο σχεδιασμός των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και των ειδησεογραφικών εφαρμογών ενισχύει αυτή τη συμπεριφορά. Καθώς, οι αλγόριθμοι έχουν σχεδιαστεί για να μας κρατούν συνδεδεμένους, προβάλλοντας περιεχόμενο που θεωρούν ότι θα μας ενδιαφέρει περισσότερο.
Δυστυχώς, συχνά αυτό το περιεχόμενο είναι αυτό που προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις.
Έτσι, ο «ατελείωτος ρυθμός κύλισης» (infinite scrolling) μας επιτρέπει να συνεχίζουμε να «σκρολάρουμε» χωρίς διακοπή, ενισχύοντας τον εθιστικό χαρακτήρα της διαδικασίας.
Επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία
Οι επιπτώσεις του «Doomscrolling» δεν είναι αμελητέες και επηρεάζουν τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική μας υγεία. Η συνεχής έκθεση σε δυσάρεστες ειδήσεις μπορεί να οδηγήσει σε:
- Αυξημένο άγχος και στρες: Η υπερφόρτωση με αρνητικές πληροφορίες ενεργοποιεί την απόκριση στρες του οργανισμού, οδηγώντας σε αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης και αδρεναλίνης.
- Διαταραχές ύπνου: Το «Doomscrolling», ειδικά πριν τον ύπνο, διαταράσσει τους κιρκάδιους ρυθμούς, λόγω του μπλε φωτός των οθονών και της ψυχολογικής διέγερσης. Καθιστώντας δύσκολη την έναρξη του ύπνου ή οδηγώντας σε διακεκομμένο ύπνο.
- Κατάθλιψη και απαισιοδοξία: Η αίσθηση ότι ο κόσμος είναι ένα επικίνδυνο και δυσοίωνο μέρος, μπορεί να συμβάλει σε αισθήματα απελπισίας και να επιδεινώσει ή να προκαλέσει καταθλιπτικά συμπτώματα.
- Μείωση της παραγωγικότητας: Η σπατάλη πολύτιμου χρόνου στο «Doomscrolling» μπορεί να μειώσει την ικανότητα συγκέντρωσης και να επηρεάσει την παραγωγικότητα στην εργασία ή τις καθημερινές δραστηριότητες.
- Κοινωνική απομόνωση: Παρόλο που συνδεόμαστε μέσω των social media, η εστίαση στην οθόνη μπορεί να μειώσει την ποιοτική διαπροσωπική επικοινωνία.
Πώς να αντιμετωπίσετε το «Doomscrolling»
Η αναγνώριση του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα. Παράλληλα, οι παρακάτω χρήσιμες συμβουλές μπορούν να βοηθήσουν ώστε να περιορίσετε ή να εξαλείψετε το «Doomscrolling»:
- Θέστε χρονικά όρια: Χρησιμοποιήστε τις ρυθμίσεις του κινητού σας ή εφαρμογές για να περιορίσετε τον χρόνο που περνάτε σε ειδησεογραφικές εφαρμογές και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεσμευτείτε να ελέγχετε τις ειδήσεις μόνο συγκεκριμένες ώρες της ημέρας.
- Επιλέξτε αξιόπιστες πηγές: Αντί να σκρολάρετε ατελείωτα, επιλέξτε μία ή δύο αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης και διαβάστε περιληπτικά τα κυριότερα νέα.
- Ενεργοποιήστε ειδοποιήσεις: Απενεργοποιήστε τις περιττές ειδοποιήσεις από εφαρμογές ειδήσεων και social media που σας τραβούν πίσω στην οθόνη του smartphone σας.
- Δημιουργήστε ζώνες αποτοξίνωσης: Ορίστε κάποιες ώρες της ημέρας ή κάποιους χώρους στο σπίτι σας, ως «ζώνες χωρίς οθόνες», ειδικά πριν τον ύπνο.
- Ασχοληθείτε με άλλες δραστηριότητες: Αφιερώστε τον ελεύθερο χρόνο σας σε πιο εποικοδομητικές ή χαλαρωτικές δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση ενός βιβλίου, η άσκηση, η συζήτηση με φίλους ή κάποιο χόμπι.
- Πρακτική της ενσυνειδητότητας (Mindfulness): Αναπτύξτε την ικανότητα να αναγνωρίζετε πότε πέφτετε στην παγίδα του «Doomscrolling» και να επαναφέρετε την προσοχή σας στο παρόν.
Συμπέρασμα
Το «Doomscrolling» είναι μια σύγχρονη παγίδα, που απαιτεί συνειδητή προσπάθεια για να την αποφύγουμε. Ανακτώντας τον έλεγχο του χρόνου που περνάμε στις οθόνες μας, μπορούμε να προστατεύσουμε την ψυχική μας υγεία και να ζήσουμε μια πιο ισορροπημένη ζωή.
Η μετάβαση από την «ψηφιακή υπερκατανάλωση» στην ουσιαστική ευεξία απαιτεί να θέσουμε ως προτεραιότητα την ποσότητα και ποιότητα των ερεθισμάτων μας.
Καλλιεργώντας υγιείς συνήθειες και θέτοντας όρια στην αρνητικότητα, κάνουμε ένα αποφασιστικό βήμα προς το ευ ζειν, διασφαλίζοντας την απαραίτητη ηρεμία που χρειαζόμαστε…
👉 Δείτε επίσης: Όλη μέρα με ένα κινητό στο χέρι
Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο δημιουργήθηκε με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης